Bursa Ticaret ve Sanayi Odası (BTSO) Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Burkay,Mayıs 2022 tarihli Meclis’te şöyle demişti:
“…orta gelir sendromu gibi orta ihracat tuzağına takılıp kaldık…”
Oradaydım. O gün haklıydı! Aradan geçen 3 yıldan uzun sürede yine haklı olduğu anlaşıldı.
Üstelik bunu yeni de söylememişti!
***
Bir izah parantezi açalım: Nedir Orta Gelir Tuzağı?
‘Bir ekonominin belirli bir kişi başına gelir düzeyine ulaştıktan sonra orada sıkışıp kalması…’ -M.Eğilmez-
Rakamsal tarifi şu: 1000 ile 12.000 dolar arası kişi başı yıllık ortalama gelirdeki ekonomiler, bu tuzağın içerisinde…
Peki, nasıl hesaplanır?
Gayri Safi Yurt İçi Hasılası’nın (GSYİH) nüfusa bölünmesiyle…
Örneğin; yarım asır alt ve üst sınırlarıyla hep orta gelir tuzağında seyreden Türkiye’nin 2025 GSYİH cari rakamı 1,57 trilyon dolar yani 87,7 milyon nüfusa pay edildiğinde kişi başı GSYİH 18 bin dolardan fazla… -IMF-
***
Başkan Burkay’ın orta gelir tuzağından ilhamla Bursa’nın ihracatçı kent kimliğine vurgu yaparak o yıllarda peş peşe 16 bin dolarlar seviyesinde seyreden dış satım performansını ‘orta ihracat tuzağı’ şeklinde tariflemesi, sadece bir tespit değil aynı zamanda bir öngörü ve dahi bir sorumluluk üstleniş biçimiydi.
2019’da 15-16 milyar dolarlar seviyesindeki Bursa’nın ihracatı, pandemi yılında 13 milyar dolarlara gerilemişti.-TİM-
2021’de hızlı toparlanma ile 15 milyar dolar yeniden aşılmış 2022’de 16,1 milyar dolar seviyeleri görülmüştü.
Burkay’ın öngörüsü, 2023 ve 2024 rakamlarına yansıdı.
2023’te 16,1 milyar dolar olan Bursa’nın ihracatı 2024’te ancak 16,7 milyar dolarları görebildi.
***
Peki, neden Bursa orta ihracat tuzağında sıkışmıştı?
Bu sorunun yanıtından önce merakınızı gidermek adına Burkay’ın öngörüsü gibi üstlendiği sorumluluğu da arz edeyim.
Ticaret Bakanlığı, Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (UR-GE) ve Hizmet Sektörü Rekabet Gücünün Artırılması (HİSER) başlıklarında destekler sağlıyor.
Ülke genelinde 98 farklı kurum Ur-Ge projesi yürütüyor ve BTSO bu kurumlar arasında 48 projeyle lider konumda bulunuyor.
Ne işe yarıyor bu projeler?
Bursalı firmaların ihracat kapasitesi ve yetkinliğini artırıyor.
Öyle ki BTSO’nun yürüttüğü projeler, bakanlıkça en iyi örnekler arasında gösteriliyor.
Bir dakika! ‘Madem bu kadar proje yapılıyor neden hala tuzaktayız?’diye düşünebilirsiniz ki esasen zurna tam da orada zırt diyor!
Bu noktada Bursa’yı ‘orta ihracat tuzağında’ yani yerinde sayar durumda kılan nedenleri iyi anlamak gerekiyor.
***
Aslında yerinde sayışı da nedenlerini de Burkay, yıllardır her defasında söylüyor: Mekansal planlama! Mekansal planlama! Mekansal planlama…
Neyi kast ediyor?
Şehrin tarımıyla, turizmiyle, sanayisiyle, hep birlikte planlı olarak büyümesini ve hepsinin sınırlarının belirlenmesini…
Birincisi Bursa’da yaşayan ve Anadolu’nun herhangi bir kentine nazaran nispi de olsa bir refaha ulaşan herkes bilmeli ki bu kentteki ekonomik gelişmişliğin ana kaynağı sanayidir.
Elbette şehrin tarım ve turizm sektörlerinde kasları korunmalı ve güçlendirilmeli ama bunun yolu planlı sanayileşmeye düşmanlık etme üzere olmamalı…
Zira motorunu baltaladığınız hiçbir arabayla yarış kazanamazsınız.
Benzinli aracı dizel yakıtla yürütemezsiniz.
Bursa’nın sanayideki birikimi ile tarım ve turizmdeki birikimi arasında sermayeden insan kaynağına altyapıdan üstyapıya kadar birçok başlıkta kıyas götürmez ölçüde fark var.
Ne tarımda ne turizmde elindeki kaynağı en verimli şekilde kullanacak sermaye bilincine ne ihtiyaç duyulan insan kaynağına ne teknolojiye ne de çevresel uyuma sahibiz…
Yapmacık bir edayla tarımı önceliyormuş gibi sanayiye düşmanlık besleyenleri görüp türettiğim bir söz var: Tarım seveni çok yapanı yok.
***
Küresel ve bölgesel ticarette kentler yarışıyor ve ‘Türkiye’nin en fazla ihracat gerçekleştiren ikinci kenti’ olan Bursa, mevzi kaybediyordu.
Soluğunu ensesinde hissettiği Kocaeli, gelip geçti. ‘Bir yarışta ikinciyi geçersen kaçıncı olursun?’ sorusunun yanıtını artık hem Bursa hem de Kocaeli biliyordu!
Kocaeli, geçmekle kalmamış farkı giderek açmışken Bursa’nın ensesinde yeni soluk Ankara…
Hatta birazdan ensedeki soluk değil Bursa’nın burun farkıyla önde olduğunu göreceksiniz.
Tabi İzmir’i de unutmadan…
***
İstanbul yollarında Bursa tabelası göremezsiniz…
İzmir’in en işlek yolunda yönü tarif etmek için asfalta Bursa yazmazlar…
Ana haber bültenlerinde İstanbul, Ankara, İzmir hava durumu verilir Bursa ancak lodos olur bir iki çatı uçarsa hatırlanır.
Bursa’nın bu üç şehrin hegemonyasını kırdığı tek alan ihracat.
2025 yılını da ilk üçte tamamladık.
95,1 milyar dolarlık ihracatıyla açık ara lider belli.
İkinciyi geçen Kocaeli, 23 milyar dolar ile tuzağın uzağında.
Güzel ve güçlü Bursa’mız, 18 milyar dolar ile tuzak sarmalından çıkıyor.
Bursa’nın kulak memesi hizasında 17,4 milyar dolar ile Ankara.Belki de ilk defa başkenti bu kadar yakınımızda görüyoruz...
İzmir ise 13,5 milyar ile beşinci…
***
Evet, yarış sıkı ama Bursa her şarta yeterince idmanlı.
2025 yılında 18 milyar dolar ile tarihinin en yüksek ihracat rakamına ulaşan Bursa, yeni rekorlar kırabilecek kapasite ve potansiyele sahip.
Yeter ki Bursa kendine inansın!
Burkay’ın geçen hafta gerçeklen 2025’in son meclis toplantısındaki şu ifadeleri yol gösterici nitelikte:
“…Biz başından beri kendi değerlerinden güç alan, kendi aklını ortaya koyan ve kendi hedeflerini cesaretle tarif edenlerin, oyun kurucu olacağına inandık.Bu nedenle Bursa için, hazır kalıplara uymayı değil; değişen dünyayı doğru okuyarak, kendi üretim gücümüzle, insan kaynağımızla ve vizyonumuzla yeni bir yol açmayı tercih ettik…”
Kendi aklıyla var olanlara saygıyla…
