Türkiye ile Çin arasında COP31 kapsamında imzalanan yenilenebilir enerji mutabakatı, enerji güvenliğimiz ve üretim kapasitemiz açısından dikkatle değerlendirilmesi gereken bir adım.
Yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngören iş birliği; 7 bin megavat güneş ve rüzgâr santralini, enerji depolama sistemlerini ve 4 bin megavatlık elektrik iletim altyapısını kapsıyor. Teknoloji transferi ve rüzgâr türbini ekipmanlarının Türkiye’de üretilmesi de açıklanan hedefler arasında.
Ancak imzalanan bir mutabakatın ekonomik kazanca dönüşmesi; finansmanın koşullarına, uygulama takvimine ve yerli sanayinin alacağı paya bağlıdır. Türkiye’nin ihtiyacı, yatırım tutarıyla birlikte üretim kabiliyetini de büyüten ortaklıklardır.
2035 HEDEFİ
Türkiye’nin öncülük ettiği “35’e 35” girişimi, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılmasını amaçlıyor. Burada söz konusu olan, yenilenebilir enerjinin elektrik üretimindeki oranı değildir. Ulaşımda, sanayide ve binalarda elektrik kullanımının yaygınlaştırılmasıdır.
Bu dönüşümün Türkiye açısından değeri açıktır: İthal petrol ve doğal gazla karşılanan tüketimin bir bölümünü, yerli kaynaklardan üretilen elektriğe taşımak. Elektrikli ulaşımın, demiryollarının ve uygun sanayi süreçlerinde elektrifikasyonun yaygınlaşması, yenilenebilir yatırımların ekonomik etkisini genişletebilir.
Türkiye’nin ulusal hedefi ise 2035’te güneş ve rüzgâr kurulu gücünü toplam 120 bin megavata ulaştırmak. Bunun için yaklaşık 80 milyar dolarlık yatırım öngörülüyor. Çin ile mutabakat, bu büyük dönüşümün somut projelerle ilerlemesi bakımından önem taşıyor.
İTHALAT FATURASI NASIL AZALIR?
Enerjide dışa bağımlılığın bedeli, döviz ihtiyacından üretim maliyetlerine kadar ekonominin bütününe yayılıyor. TÜİK ve Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türkiye, yalnızca Temmuz 2026’da enerji ithalatına yaklaşık 5,83 milyar dolar ödedi. Bu tutar, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 13,1 arttı.
Güneş ve rüzgârdan sağlanan üretim, sistem koşulları elverdiğinde ithal yakıtla çalışan santrallerin üretiminin bir bölümünü karşılayabilir. Böylece yakıt ithalatı ihtiyacı azalabilir. Ulaşım ve ısınmada elektriğin payı arttıkça tasarruf alanı da genişler.
Bununla birlikte 7 bin megavatlık kapasiteden hareketle kesin bir dolar tasarrufu açıklamak doğru olmaz. Üretim miktarı, güneş ve rüzgârın dağılımı, devreye giriş tarihleri, yakıt fiyatları ve hangi santrallerin üretiminin azalacağı bilinmelidir. Finansman maliyeti ve ithal ekipman harcamaları da hesaba katılmalıdır. Ucuz elektrik, iyi planlama ve doğru sözleşmelerle mümkün olur.
YERLİ ÜRETİM VE ŞEBEKE ŞARTI
Bu nedenle anlaşmanın en stratejik boyutu teknoloji transferidir. Türbin ekipmanından güç elektroniğine, depolamadan kontrol yazılımlarına kadar Türkiye’de üretilebilecek her unsur, yatırımın ülkemizde bıraktığı değeri artırır.
Kamu, üniversiteler ve sanayi birlikte hareket etmeli; yerli tedarik, mühendis yetiştirme ve araştırma geliştirme yükümlülükleri somutlaştırılmalıdır. Türkiye, kurduğu santrallerin bakımını yapabilen, ekipmanını geliştiren ve bölge ülkelerine teknoloji satabilen bir konuma ilerlemelidir.
Şebeke yatırımları da aynı ölçüde önemlidir. Güneş ve rüzgârın değişken üretimini yönetmek; güçlü iletim hatları, depolama, esnek üretim ve tüketim planlaması gerektirir. Santralle şebeke birlikte büyümelidir.
BÖLGESEL GÜÇ, ÜRETİM GÜCÜDÜR
Hürmüz’den Karadeniz’e, Doğu Akdeniz’den Kafkasya’ya uzanan gerilimler, enerji tedarik yollarındaki kırılganlığın Türkiye açısından önemini gösteriyor. Yerli yenilenebilir üretim, dış şoklara karşı dayanıklılığı artırabilecek başlıca araçlardan biridir.
Türkiye, güçlü bir elektrik sistemiyle komşularıyla ticaretini geliştirebilir; Kafkasya, Balkanlar ve Avrupa arasında enerji bağlantılarında daha etkili rol üstlenebilir. Bunun temeli, içeride güvenilir ve rekabetçi üretimdir.
Çin ile iş birliği bu bakımdan bir fırsattır. Başarının ölçüsü, Türkiye’nin teknolojik kabiliyetini, istihdamını ve karar alma gücünü ne kadar artırdığı olacaktır.
Enerji bağımsızlığı, güneşin ve rüzgârın yerli mühendislikle, yerli sanayiyle ve millî planlamayla buluşmasıyla güçlenir. Atılan imzanın gerçek değeri de burada ortaya çıkacaktır.
