Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya'da düzenlenen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde küresel iklim kriziyle mücadelede gelinen noktaya ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. Fosil yakıt sektörünün iklim politikaları üzerindeki etkisini eleştiren Guterres, küresel sıcaklık artışının 1,5 derece sınırını aşmasının kaçınılmaz hale geldiğini belirterek dünya liderlerine acil eylem çağrısı yaptı.
Antalya'da 9-20 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Dünya Liderler Zirvesi başladı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde COP31 Alanı'nın Mavi Bölgesi'ndeki Anadolu Salonu'nda düzenlenen zirvede konuşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, küresel sıcaklık artışı, yenilenebilir enerji yatırımları, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve iklim finansmanı konularında değerlendirmelerde bulundu.
“İKLİM KRİZİ BİZİM ÖNÜMÜZE GEÇİYOR”
İklim değişikliğiyle mücadelede mevcut durumun açık biçimde ortaya konulması gerektiğini belirten Guterres, dünyanın iklim krizine karşı yeterince hızlı hareket etmediğini söyledi.
2025 yılında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını belirten Guterres, sıcaklık rekorlarının kırılmaya devam ettiğini ve son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak dört yıl olduğunu ifade etti.
BM Genel Sekreteri, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"İklim konusundaki ilk görevimiz gerçeği söylemektir. Acı gerçek şu ki iklim krizi bizim önümüze geçiyor. 2025 yılında emisyonlar tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Sıcaklık rekorları kırılmaya devam ediyor. Son dört yıl, kayıtlara geçen en sıcak dört yıl oldu. Fosil yakıt çıkarları ise gezegenimizi öldürürken büyük kazançlar elde etmeye devam ediyor. İklim felaketleri dünyanın dört bir yanında insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri ağır biçimde etkiliyor. Bu, karşılıklı ve kaçınılmaz yıkıma giden bir yoldur"
“1,5 DERECE SINIRININ AŞILMASI KAÇINILMAZ”
Paris Anlaşması kapsamında küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefini hatırlatan Guterres, bilimsel verilerin bu eşiğin aşılacağını ortaya koyduğunu söyledi.
Buna rağmen iklim değişikliğiyle mücadeleden vazgeçilmemesi gerektiğini belirten Guterres, sıcaklık artışının ne kadar yüksek olacağı ve aşımın ne kadar süreceğinin alınacak önlemlere bağlı olduğunu vurguladı.
Guterres, şu değerlendirmede bulundu:
"On bir yıl önce Paris'te dünya, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma sözü verdi. Bilim bize artık bu sınırın aşılmasının kaçınılmaz olduğunu söylüyor. Ancak bilim bize teslim olmamızı söylemiyor. Daha güçlü mücadele etmemizi söylüyor. Gerçek şu ki bu aşımın ne kadar yüksek, ne kadar uzun süreli ve ne kadar yıkıcı olacağını belirleme gücüne sahibiz. Bu aşımın kalıcı bir mahkumiyet değil, geçici bir sınır ihlali olmasını sağlayabiliriz. Bunun için liderlik gerekiyor"
İklim eyleminin yalnızca sıcaklık değerleriyle sınırlı olmadığını belirten Guterres, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Gerçeği biliyoruz. Şimdi bu gerçeğe uygun hareket etmeliyiz. Çünkü iklim eylemi, termometredeki rakamlar üzerinden yürütülen bir mücadeleden çok daha fazlasıdır. Hayatlarımız ve çocuklarımızın geleceği için mücadele ediyoruz"
“FOSİL YAKITLARIN LOBİSİ VAR, DİNOZORLARIN YOKTU”
Yenilenebilir enerji teknolojilerinde son 10 yılda önemli ilerlemeler yaşandığını belirten Guterres, güneş enerjisinin 10 yıl önce dünya elektriğinin yüzde 1'ini ürettiğini, geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını söyledi.
Elektrikli otomobil satışlarında da büyük bir dönüşüm yaşandığını ifade eden Guterres, 10 yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, 2026 yılında ise bu oranın yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini kaydetti.
Temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretimi için en ucuz kaynak haline geldiğini belirten Guterres, fosil yakıt ithalatına bağımlılığın ekonomik risklerine dikkat çekti.
Guterres, şu ifadeleri kullandı:
"İnsanlığın dörtte üçü fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşıyor. Bu insanlar, kendilerinin sağlamadığı ve kontrol edemediği fiyat şoklarının esiri durumunda. Son çatışmalar, bunun sürekli güvensizliğe ve yaşam maliyetlerinde ağır bir krize yol açan bir durum olduğunu açıkça gösteriyor. Bilimle uyumlu, adil, düzenli ve hakkaniyetli bir şekilde fosil yakıtlardan çıkışı hızlandırmanın zamanı geldi"
Fosil yakıt sektörünün iklim politikalarının uygulanmasını geciktirdiğini savunan Guterres, konuşmasının en dikkat çekici bölümünde şu sözleri söyledi:
"Ancak karşı karşıya olduğumuz zorluğun boyutunu küçümsemeyelim. Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var. Onların stratejisi basit: Bilimi çarpıtmak. Politikaları geciktirmek. Eylemleri geciktirmek. Hesap verebilirliği geciktirmek. Artık bu alışkanlıktan kurtulmanın ve fosil yakıt bağımlılığına son vermenin zamanı geldi."
“ARTIK HAREKETE GEÇME YA DA KAVRULMA ZAMANI”
Küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında azaltılması gerektiğini belirten Guterres, ülkelerin mevcut iklim planlarının bu hedefin gerisinde kaldığını söyledi.
Şartlı taahhütlerin de dahil edilmesi halinde mevcut planların gerekli emisyon azaltımının en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabildiğini aktaran Guterres, bu planların tamamen uygulanmasının dahi küresel sıcaklık artışını güvenli seviyelerde tutmaya yetmeyeceğini ifade etti.
Guterres, dünya liderlerine şu uyarıda bulundu:
"Bu planlar tamamen uygulansa bile dünya, bu yüzyılın sonunda 2,5 derecenin üzerinde bir sıcaklık artışıyla karşı karşıya kalacak. Bu süreçte tehlikeli ve geri dönüşü olmayan kritik eşikler aşılacak. Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Artık harekete geçme ya da kavrulma zamanı"
“İKLİM ADALETİ ÖNÜMÜZDEKİ 10 YILIN BELİRLEYİCİ MÜCADELESİ”
İklim değişikliğiyle mücadelenin ekonomik boyutuna dikkat çeken Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimde ciddi sorunlar yaşadığını belirtti.
Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yaptığını ancak küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden daha azını aldığını söyleyen Guterres, bu ülkelerin çoğunun borçlanmak için iki ila üç kat daha fazla maliyete katlandığını ifade etti.
Guterres, konuya ilişkin şu açıklamada bulundu:
"İklim adaleti, önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesidir. Ülkelerden ekonomilerini dönüştürmelerini isterken, bunu gerçekleştirecek imkanları onlardan esirgeyemeyiz"
Ortak sorumluluk ve ortak fayda temelinde yeni bir İklim Adaleti Mutabakatı'na ihtiyaç duyulduğunu belirten Guterres, şu ifadeleri kullandı:
"Ortak sorumluluk, ortak güvenlik ve ortak fayda temelinde yeni bir İklim Adaleti Mutabakatı'na ihtiyacımız var. Ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesi uygulanmalı ve bütün ülkeler üzerine düşeni yapmalıdır. Gelişmiş ülkeler emisyonlarını daha hızlı azaltmalı ve söz verdikleri finansman ile teknolojiyi sağlamalıdır. Yükselen ekonomiler fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişlerini hızlandırmalıdır. Gelişmekte olan ülkeler ise iklim değişikliğine uyum sağlamak için büyük ölçekli destek almalıdır"
2035 İÇİN YENİLENEBİLİR ENERJİ VE KÖMÜR HEDEFLERİ
Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) son Emisyon Açığı Raporu'na değinen Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini söyledi.
Emisyon azaltım teknolojileri uygulanmayan kömürden elektrik üretiminin aynı dönemde en az yüzde 75 azaltılması gerektiğini belirten Guterres, 2040 yılına kadar bu tür kömürden elektrik üretiminin neredeyse tamamen sona erdirilmesi gerektiğini ifade etti.
Petrol ve doğal gaz kullanımının da yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini vurgulayan Guterres, hükümetlere enerji politikalarını bu hedeflerle uyumlu hale getirme çağrısında bulundu.
Guterres, şunları söyledi:
"Bu süreç, çalışanları ve toplumları koruyarak fosil yakıtlardan uzaklaşmayı sağlayacak güvenilir ulusal yol haritalarıyla başlamalıdır. Bu şu anlama geliyor: Yeni kömür projelerine hayır. 1,5 derece hedefini daha da ulaşılmaz hale getirecek yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına hayır. Metan emisyonlarının keskin biçimde azaltılması. Yenilenebilir enerjinin, elektrik şebekelerinin, enerji depolama sistemlerinin ve temiz elektrifikasyonun son derece hızlı biçimde yaygınlaştırılması. Ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunması. Önümüzde bir tercih var: Ya bu adil geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz."
“1,3 TRİLYON DOLAR GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULAŞMALI”
İklim değişikliğine uyumun giderek bir hayatta kalma meselesine dönüştüğünü belirten Guterres, bütün insanların erken uyarı sistemlerinden yararlanması gerektiğini söyledi.
Toplumların sel, kuraklık ve yükselen deniz seviyelerine karşı korunmasının önemine dikkat çeken Guterres, iklim finansmanının yeterli, uygun maliyetli ve kolay erişilebilir olması gerektiğini ifade etti.
Guterres, finansman hedeflerine ilişkin şu açıklamada bulundu:
"Finansman yeterli, uygun maliyetli ve kolay erişilebilir olmalıdır. Gelişmiş ülkeler, 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasına öncülük etmelidir. Aynı tarihe kadar iklim değişikliğine uyum finansmanını en az üç katına çıkarmak için açık kilometre taşları içeren somut planlar ortaya koymalıdır. 1,3 trilyon dolarlık hedef, gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan finansmana dönüşmelidir"
Çok taraflı kalkınma bankalarının 2030 yılına kadar yıllık 120 milyar dolar sağlama yönündeki Bakü taahhütlerinin ötesine geçmesi gerektiğini belirten Guterres, daha fazla özel yatırımın harekete geçirilmesi çağrısında bulundu.
Yenilikçi finansman araçlarının kullanılması ve kırılgan ülkelerin ihtiyaçlarına uygun destek mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, bağışçı ülkelerin Yeşil İklim Fonu ile Kayıp ve Zararların Karşılanması Fonu'na yeni kaynaklar aktarmasını istedi.
“KİRLETENLER BEDELİNİ ÖDEMELİDİR”
Fosil yakıt şirketlerinin elde ettiği karlarla iklim değişikliğinin yol açtığı zararların karşılanması için ayrılan kaynakları karşılaştıran Guterres, dikkat çekici rakamlar paylaştı.
Dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kar elde ettiğini belirten Guterres, Kayıp ve Zarar Fonu'na ise yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını söyledi.
Guterres, şu ifadeleri kullandı:
"Bu miktar, söz konusu şirketlerin yaklaşık 14 saatte elde ettiği kara eşit. Artık hükümetlerin bu olağanüstü karları vergilendirmesinin ve elde edilen gelirleri kırılgan ülkelerin toparlanmasına yardımcı olmak için kullanmasının zamanı geldi. Kirletenler bedelini ödemelidir"
Küresel işbirliğinin önemine de değinen Guterres, ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin enerji dönüşümünü daha maliyetli hale getirebileceğini söyledi.
Guterres, şu değerlendirmede bulundu:
"Ülkelerin her konuda anlaşmasına ihtiyacımız yok. Ancak hiçbir ülkenin tek başına çözemeyeceği konularda iş birliği yapmalarına ihtiyacımız var"
İklim müzakerelerinde başarının yalnızca alınan kararlarla değil, sahada elde edilen sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, BM bünyesinde elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan ve erken uyarı sistemleri üzerinde çalışmalar yürütüldüğünü aktardı.
Climate Promise Forward girişiminin de bu işbirliğini desteklediğini ifade etti.
“GERÇEĞİ SÖYLEMEKTEN VAZGEÇMEYECEĞİM”
Konuşmasının sonunda iklim değişikliğiyle mücadele edenlere seslenen Guterres, çevre ve iklim alanında çalışanların güçlü ekonomik çıkar gruplarına karşı önemli bir mücadele yürüttüğünü söyledi.
Guterres, şu ifadeleri kullandı:
"Sizler bu mücadelenin vicdanısınız. Ve bugün dünyamızdaki en güçlü, büyük mali kaynaklara sahip özel çıkar gruplarından bazılarına karşı duruyorsunuz. Başkaları yalnızca engelleri görürken siz imkanları gördünüz. Başkaları gecikmeleri kabullenirken siz harekete geçilmesini talep ettiniz. Başkaları gözlerini başka yöne çevirirken siz gerçeği söylediniz"
Gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlatan Guterres, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
"Gelecek yıldan itibaren artık Genel Sekreter olmayacağım. Ancak şundan emin olabilirsiniz: Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim. Ve bu gerçek uğruna mücadele etmekten vazgeçmeyeceğim. Sizinle omuz omuza duracağım. Bir savunucu ve bir müttefik olarak. Gelin, iklim krizi hakkındaki gerçeği söylemeye devam edelim. Bu gerçeğin gerektirdiği eylemleri talep etmeye devam edelim. Ve elimizde olduğunu bildiğimiz sürdürülebilir gelecek için mücadele etmeye devam edelim. Bu yolun her adımında sizinle birlikte olacağım."
