Hareket kabiliyeti kısıtlı bireyler için tekerlekli sandalye, yalnızca bir yardımcı araç değil; bağımsız yaşamın, sosyal hayata katılımın ve psikolojik iyilik halinin temel yapı taşlarından biridir. Ancak bu ihtiyacın karşılanması, özellikle ekonomik koşullar düşünüldüğünde, birçok kişi için ciddi bir soru işareti yaratır: Tekerlekli sandalye devlet desteği var mı?
Devlet Desteği Neden Herkese Aynı Şekilde Uygulanmaz?
Burada sık yapılan bir hata var: Devlet desteğinin "herkese aynı" olduğu varsayımı. Oysa tekerlekli sandalye desteği, kişinin engel oranına göre değişkenlik gösterir. Ayrıca sağlık kurulu raporunun içeriğine bakılarak değerlendirme yapılır.
Destek miktarını etkileyen bir diğer önemli faktör ise sandalyenin manuel mi yoksa elektrikli tekerlekli sandalye mi olduğuna bağlıdır. Bunun yanı sıra, cihazın günlük yaşamda gerçekten zorunlu olup olmadığına göre de karar verilir.
Yani sistem "ürün odaklı" değil, ihtiyaç odaklı çalışır. Bu nedenle aynı teşhise sahip iki kişinin aldığı destek miktarı bile farklı olabilir. Her başvuru bireysel olarak değerlendirilir ve kişinin özel durumuna göre destekleme oranı belirlenir.
Elektrikli Tekerlekli Sandalye Neden Ayrı Değerlendirilir?
Manuel bir tekerlekli sandalye ile elektrikli tekerlekli sandalye arasında devlet açısından ciddi bir fark vardır. Elektrikli tekerlekli sandalyelerin ayrı bir kategori olarak değerlendirilmesinin temel nedenleri bulunmaktadır. Çünkü elektrikli modeller daha yüksek maliyetlidir ve kamu bütçesi üzerinde önemli bir yük oluşturur. Daha fazla teknik gereksinim barındırır ve düzenli bakım ile onarım süreçlerini gerektirir.
En önemli husus ise her kullanıcı için tıbben gerekli kabul edilmez olgusudur. Bu yüzden elektrikli tekerlekli sandalye desteği, yalnızca "istemek" ile değil, tıbbi zorunluluk ile ilişkilendirilir. Kollarını aktif kullanabilen bir birey için elektrikli model "konfor" sayılabilirken, üst ekstremite fonksiyonları sınırlı bir birey için zorunluluk kabul edilir. Devlet, kaynakları etkin kullanmak ve gerçekten ihtiyaç sahiplerine ulaştırmak amacıyla bu ayrımı yapmaktadır.
Çoğu kişinin bilmediği ama en kritik noktalardan biri şudur:
Sağlık kurulu raporunda kullanılan tek bir kelime bile sonucu değiştirebilir.
Örnek:
- “Tekerlekli sandalye kullanması uygundur”
- “Elektrikli tekerlekli sandalye kullanması zorunludur”
Bu iki ifade arasında destek açısından uçurum vardır.
Devlet, özellikle elektrikli tekerlekli sandalye için “zorunluluk” ibaresini arar. Bu nedenle rapor süreci, sadece formalite olarak görülmemelidir.
Destek Miktarı Sandalyeyi Karşılar mı?
Akülü sandalye için devlet destekleri genellikle katkı payı mantığıyla çalışır. Bu sistem, devletin maliyetin bir kısmını üstlendiği, kalan tutarın ise kullanıcı tarafından karşılandığı bir yapıdır. Piyasa fiyatının tamamını karşılamaz, yani destek miktarı ile ürün fiyatı arasında genelde bir fark oluşur. Dolayısıyla kişinin üzerine ek ödeme kalabilir. Bu durum özellikle ileri teknoloji özelliklere sahip modellerde daha belirgin hale gelir.
Ancak bu noktada şu önemli detay devreye girer: Doğru ürün – doğru rapor – doğru başvuru üçlüsü sağlandığında, kişinin cebinden çıkan tutar ciddi şekilde düşürülebilir. Sağlık kurulu raporunun eksiksiz hazırlanması, uygun ürün seçimi ve prosedüre uygun başvuru süreci, destek oranını maksimum seviyeye çıkararak ekonomik yükü azaltır.
Devlet desteği önemli bir adımdır; ancak tek çözüm değildir. Bazı durumlarda:
- Belediyeler
- Sosyal yardımlaşma vakıfları
- Sivil toplum kuruluşları
devreye girerek ek destekler sunabilir. Bu destekler, devlet katkısı ile birleştirildiğinde çok daha erişilebilir çözümler ortaya çıkabilir.
Tekerlekli sandalye desteği başvurusu reddedilirse tekrar başvuru yapılabilir mi?
Tekerlekli sandalye desteği başvurusu reddedildiğinde, ret gerekçelerine göre yeniden başvuru yapılabilir. Eksik belge veya yanlış bilgi nedeniyle ret durumunda, gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra tekrar başvuru mümkündür. Sağlık durumunda değişiklik olması halinde, güncel sağlık raporları ile yeniden değerlendirme talep edilebilir. İtiraz süreci kullanılarak karar tekrar gözden geçirilebilir.
Elektrikli tekerlekli sandalye için yaş sınırı var mı?
Elektrikli tekerlekli sandalye kullanımı için genel olarak yaş sınırı yoktur. Ancak çocuklar için özel modeller mevcuttur ve genellikle 12 yaş altındaki kullanıcılar için ebeveyn gözetimi önerilir. Yetişkinler ve yaşlılar için uygun modeller bulunur. Doktor tavsiyesi ve fizik tedavi uzmanı değerlendirmesi ile en uygun sandalye seçimi yapılabilir.
Destek alınan tekerlekli sandalye satılabilir mi?
Destek alınan tekerlekli sandalye satılamaz. Devlet desteği ile alınan medikal cihazlar belli bir süre kullanıcıya tahsis edilir. Satış yasağı 5 yıl süreyle geçerlidir. Bu süre içinde tekerlekli sandalyenin satılması veya devredilmesi mevzuata aykırıdır. İhtiyaç kalmadığında cihazın ilgili sağlık kuruluşuna iade edilmesi gerekmektedir.