Ölüm asude bahar ülkesidir bir rinde;
Gönlü her yerde buhurdan gibi yıllarca tüter.
Ve serin serviler altında kalan kabrinde
Her seher bir gül açar; her gece bir bülbül öter.
YAHYA KEMAL BEYATLI
Hiç şüphesiz insanoğlunun ömrü sonsuz değildir. Hayat doğumla başlar ve ölümle biter. Yaşamak kadar ölüm de doğaldır ve doğal karşılanmalıdır. Sonuçta hayat-ölüm döngüsü kıyamete kadar sürecek ve mezarlıklarda çeşit çeşit çiçekler ve ağaçlar ile mezar taşları boy gösterecektir. Elbette ki ölümü neredeyse büyük bir heyecanla yeni bir başlangıç olarak bekleyenler de, bir son olarak görenler de ölümden ürpermişlerdir.
Çünkü ölüm bilinenden, hak ve gerçek olduğu halde, mahiyet itibariyle bilinmeyene geçiştir göçüştür, gidiştir… Ancak şu var ki inanan insanlar, yokluğa mahkûm olmayacağını düşündüğü için bu korku ve ürpertiyi “asude bir bahar ülkesi”ne giden bahtiyar bir insanın duyacağı haz ve zevke çevirebilmişlerdir. Gelin hep beraber geçen hafta kaldığımız yerden asude bir bahar ülkesine gidiş yolculuğuna şairlerin penceresinden bakmaya devam edelim.
***
Ölümü, sevdiklerini ve yakınlarını kaybetmekle hatırlayan ve bu hatırlamayla yaşadığı evrene daha bir tutkuyla bağlanan Cemal Süreyya, şiirlerine de bu hakikati taşıyarak nasıl bir bakış açısına sahip olduğunu göstermiştir. Ölümü, metafizik ve felsefik endişelerle değerlendirmeyerek yaşamın güzelliğini sona erdiren ve erken gelen bir hakikat olarak algılamıştır.
Orhan Seyfi Orhon’a gelince, “Kadîr Mevlam, eğer senden uzakta / Bana takdir eylemişse ölümü;/ Rahat etmem bu yabancı toprakta, /Cennette de avutamam gönlümü.” dizelerinden de anlaşılacağı üzere kendisi bir Anadolu aşığıdır. Şiirlerinde de Anadolu, genişçe yer bulur. Anadolu, Orhon için özlemi/hasreti ifade eder. Yurdun en kuytu köşesini, en uzak beldesini dahi şiirlerinde büyük bir özlemle anan Orhon, harap evlerini dahi saraylara değişmez.
***
Ölümü bile Anadolu’nun kucağında isteyen Orhon için yabancı topraklarda ölmek, cehennemin kendisidir. Şair için Anadolu ölüm anında dahi hayatı ifade eder ve ölüm, “Anadolu Toprağı”nda bir son değil, yeni bir hayattır. Ve o hayat Anadolu’dur. Orhan Seyfi Orhon’un; ölümden önce, ölümü sorguladığı şiirlerinde yaşamı kutsallaştırma görülür. Bu yaklaşım aslında Orhon’un ölüm şiirlerini karşılaştırdığımız Faruk Nafiz Çamlıbel, Yusuf Ziya Ortaç, Halit Fahri Ozansoy, Enis Behiç Koryürek’te de belirgindir.
Bu şairlerin ölüme karşı duruşunu ve yaklaşımını “İnsanoğlunun en büyük sefaleti, ölümün veya ölüm düşüncesinin karşısında duyduğu o ölümden de dehşetli azaptır.” diyen Halit Fahri Ozansoy’un cümlelerinde özetlemek mümkündür. “Ölüm ve İhtiyarlık,” “Var Olmak Yok Olmak Meselesi,” gibi şiirlerinde bu “korkunç ölüm tasavvuru ıstırabını” görmek mümkündür. Şairin bu sorgulamasında en önemli etken de yaşlanma hali ve yaşlılık duygusudur. Kendi yaşıtlarını, hatta kendinden gençleri toprağa veren şairin ölüme yaklaştığını düşünmesi, bir ruh sıkışması halinde kendini gösterir.
***
Sonuç olarak; ölüm, yaşayanlar için tecrübe edilmemiş, zamanı bilinmeyen, geliş anı ve sonrasının nasıl olacağı tahmin edilemeyen en büyük hayat bilmecesidir. Bunun içindir ki, ölümün gücü karşısında kendisini âciz hisseden insan, kendini değişik vesilelerle avutma yolunu tercih etmiştir. Görülüyor ki, şiirlerimizde şairlerce en fazla sözü edilen konulardan biri de ölümdür.
Şiirlerinde ölümü güzelleştiren şairler, değişmez bir yazgı oluşu nedeniyle başlangıçtan bu yana insanoğlunun zihnini en çok meşgul eden konulardan biri olarak kabul edilen ölüm temasıyla ilgili düşüncelerini, bağlı oldukları sanat anlayışı çerçevesinde, içinde yaşadıkları toplumun inanç ve adetlerine göre ele almışlardır.
***
Asıl hayat, toplumun ortak belleğinde sürdürülen hayattır. Sonsuzluğa orada ulaşılır. Şairler de bu talihin peşindedirler. Ölümü öldürerek ölümsüzlüğe ulaşmak, yazdıklarıyla insanlığa estetik bir miras bırakmakla mümkündür. Zira yaşayanlar, bu sırrı yakaladıkları için yaşıyor; ölenler, bu sırra ulaşamadıkları için belleklerden siliniyor.