Sosyal psikolojide "halo etkisi" adı verilen başka bir bilişsel yanlılık daha vardır. Bir kişinin tek bir olumlu özelliğini gördüğümüzde, diğer özelliklerini de olumlu varsayma eğilimine gireriz.
***
Güzel konuşan birini bilgili sanırız. Takipçi sayısı yüksek olan birini başarılı sanırız. Kendinden emin görünen birini yetkin sanırız. Oysa özgüven ile yetkinlik aynı şey değildir. Görünürlük ile kalite de aynı şey değildir. Mikrofonu elinde tutan kişi en bilgili kişi olmayabilir.
***
Sadece mikrofonu elinde tutan kişi olabilir. Aslında tarih bunun örnekleriyle doludur. Bazı insanlar yaşarken neredeyse hiç tanınmadılar. Bazıları eserleri öldükten sonra keşfedildi. Bazıları ise dönemlerinin en çok konuşulan isimleri olmalarına rağmen bugün hatırlanmıyor.
***
Çünkü görünürlük geçicidir. Değer ise kalıcıdır. Bir havai fişek geceyi birkaç saniyeliğine aydınlatabilir. Ama bir deniz feneri yıllarca yol gösterir. Sorun şu ki modern insan çoğu zaman havai fişeklere bakıyor. Deniz fenerlerini fark etmiyor.
***
Bu nedenle kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: Bir insanı gerçekten neye göre değerlendiriyoruz? Takipçi sayısına mı? Sürekli karşımıza çıkmasına mı? Kendini pazarlama becerisine mi? Yoksa ürettiği değere, bilgisinin derinliğine ve yaptığı işin niteliğine mi?
***
Çünkü günümüzde bilgi ile reklam arasındaki çizgi giderek silikleşiyor. Ve bazen en yüksek ses, en doğru ses sanılıyor. Oysa dağların içindeki kaynak suları sessiz akar. Gürültü çıkaran ise çoğu zaman şelalenin kendisi değil, düştüğü boşluktur.
***
Belki de artık insanları değerlendirirken kendimize küçük bir hatırlatma yapmalıyız: Sürekli karşıma çıkıyor olması, onun en iyi olduğu anlamına gelmez. Çok görünmesi, çok bilmesi demek değildir.
***
Çok konuşması, çok üretmesi demek değildir. Ve sessiz olması da değersiz olduğu anlamına gelmez. Çünkü bazı hazineler vitrinde sergilenir. Bazıları ise toprağın altında saklıdır. Vitrin gözümüzü çeker. Ama gerçek değer çoğu zaman kazmayı vurduğumuz yerde bulunur.
***
Belki de çağımızın en önemli becerilerinden biri, ışığa değil kaynağa bakabilmektir.